معمولا درد یا ناراحتی که در نواحی سر یا صورت رخ میدهد به نام سردرد شناخته میشود. ممکن است سردرد گهگاه یا به صورت مکرر باشد و در یک یا چند ناحیه سر و صورت ایجاد شود. سردرد در دوران کودکی شایع است. در بیشتر اوقات، هیچ چیز نگران کنندهای نیست و به دلیل بیماریهای جزئی، ضربه خفیف به سر، کمبود خواب، کمبود غذا یا نوشیدنی یا استرس ایجاد میشود. میگرن در دوران کودکی نیز دیده میشود، اما با آگاهی و جلوگیری از عوامل محرک، معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند.
بسیاری از اوقات، وقتی کودکان سردرد میگیرند، معمولا به همان سرعت نیز از بین میرود. استراحت، آبرسانی به بدن و انجام فعالیتهای سالم معمولاً باعث از بین رفتن سردرد میشود. اما، هر زمان که نگران سردرد فرزند خود هستید، حتماً با پزشک تماس بگیرید.
چه عواملی باعث سردرد میشوند؟
علت دقیق سردرد کاملاً مشخص نیست. به نظر میرسد بسیاری از سردردها در نتیجه عضلات تنگ و رگهای خونی گشاد یا منبسط شده در سر هستند. اگر چه پیش از این تصور میشد که سردردهای میگرنی به دلیل گشاد شدن رگهای خونی مغز است، اما نظریههای جدیدتر حاکی از آن است که ممکن است تغییرات در مواد شیمیایی مغز یا سیگنالینگ الکتریکی در ایجاد سردرد تاثیر داشته باشد. سردردهای دیگر ممکن است به دلیل تغییر در ارتباط بین قسمتهایی از سیستم عصبی ایجاد شوند که اطلاعات مربوط به درد را از ناحیه سر، صورت و گردن منتقل میکنند. کمبود خواب و کیفیت پایین خواب اغلب علت سردردهای مزمن است. گاهی اوقات، اگرچه این موارد بسیار نادر است اما در مغز مشکلی اصلی، مانند تومور یا ناهنجاری مغز وجود دارد.
نحوه بروز سردرد در کودک ممکن است به عوامل زیادی از جمله ژنتیک، هورمونها، استرس، رژیم غذایی، داروها و کمبود آب بدن مرتبط باشد. سردردهای مکرر از هر نوع میتواند باعث بروز مشکلاتی در مدرسه، مشکلات رفتاری و یا افسردگی شود.
انواع مختلف سردرد در کودکان کدامند؟
روشهای مختلفی برای طبقه بندی سردرد وجود دارد. در این روش سردردها را به دو دسته تقسیم میشوند:
سردردهای اولیه
این سردردها معمولاً به دلیل تنگی عضلات، گشاد شدن رگهای خونی، تغییر در ارتباط بین قسمتهای سیستم عصبی یا التهاب ساختارهای مغز ایجاد میشوند و با بیماری دیگری ارتباط ندارند. انواع سردردهای اولیه شامل موارد زیر است:
میگرن
میگرن ممکن است در اوایل کودکی شروع شود. تقریبا نزدیک به 20 درصد از نوجوانان سردرد میگرنی را تجربه میکنند. متوسط سن شروع برای پسران 7 سالگی و برای دختران 10 سالگی است. اغلب سابقه خانوادگی میگرن وجود دارد. برخی از زنان ممکن است میگرن داشته باشند که با دورههای قاعدگی آنها ارتباط دارد. اگرچه ممکن است هر کودکی علائم متفاوتی را تجربه کند، اما علائم زیر متداولترین علائم میگرن است:
• درد در یک یا دو طرف سر (برخی از کودکان خردسال ممکن است از درد در کل سر شکایت داشته باشند)
• درد ممکن است از نظر کیفیت ضرباندار یا کوبنده باشد (اگرچه کودکان خردسال نمیتوانند درد خود را توصیف کنند)
• حساسیت به نور یا صدا
• حالت تهوع و یا استفراغ
• ناراحتی شکمی
• تعریق
• کودک ممکن است ساکت یا رنگ پریده شود
• برخی از کودکان قبل از میگرن هالهای از قبیل احساس نور چشمک زن، تغییر بینایی یا بوی عجیب احساس میکنند.
سردردهای تنشی
سردردهای تنشی رایجترین نوع سردرد است. استرس و درگیری ذهنی یا عاطفی اغلب از عوامل ایجاد درد مربوط به سردردهای تنشی هستند. اگرچه ممکن است هر کودکی علایم متفاوتی را تجربه کند، اما علائم زیر متداولترین علائم سردرد تنشی است:
- شروع آهسته سردرد
- سر معمولاً از دو طرف درد میکند
- درد مبهم یا مانند نواری در اطراف سر احساس میشود
- درد ممکن است قسمت خلفی (پشت) سر یا گردن را درگیر کند
- درد خفیف تا متوسط است اما شدید نیست
- تغییر در عادات خواب کودک
- کودکانی که دچار سردرد تنشی هستند معمولاً حالت تهوع، استفراغ یا حساسیت به نور ندارند.
سردردهای خوشهای
سردردهای خوشهای معمولاً در کودکان بالای 10 سال شروع میشود و بیشتر در پسران نوجوان دیده میشود. این سردردها بسیار کمتر از سردردهای میگرنی یا تنشی هستند. سردردهای خوشهای معمولاً در یک سری افراد اتفاق میافتند و ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد و حتی ممکن است هر سال یا دو سال یکبار دوباره برگردند. اگرچه ممکن است هر کودکی علایم متفاوتی را تجربه کند، اما موارد زیر شایعترین علائم سردرد خوشهای است:
- درد شدید در یک طرف سر، معمولاً پشت یک چشم
- ممکن است چشمی که تحت تأثیر آن قرار گرفته است، پلکش آویزان شود، مردمک چشم کوچک شود یا قرمزی و تورم پلک داشته باشد.
- آبریزش بینی یا گرفتگی
- تورم پیشانی
سردردهای ثانویه
اینها به دلیل وجود یک مشکل اصلی در مغز (مشکلات در ساختار مغز) به دلیل وضعیت جسمانی یا بیماری دیگر است و بسیار نادر است.
چه نوع سردردی با بیماری جدی همراه است؟
با توجه به نوع سردرد ممکن است علائم مربوط به شدت سردرد در کودک متفاوت باشد. برخی سردردها ممکن است جدیتر باشند. علائمی که ممکن است دلیل اصلی و جدیتر سردرد را نشان دهند ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• سردرد کودک بسیار خردسال
• کودکی که با سردرد بیدار میشود
• سردردهایی که صبح خیلی زود شروع میشوند
• دردی که در اثر فشار شدیدتر میشود، مانند سرفه یا عطسه
• دورههای مکرر استفراغ بدون حالت تهوع یا علائم دیگر ویروس معده
• شروع ناگهانی درد و حتی “بدترین نوع سردرد”
• سردردی که شدیدتر یا مداومتر میشود
• تغییرات شخصیتی که با تکامل سندرم سردرد اتفاق افتاده است
• تغییر در بینایی
• ضعف در بازوها یا پاها، یا مشکلات تعادل
• تشنج یا صرع علائم سردرد ممکن است شبیه سایر شرایط یا مشکلات پزشکی باشد. برای تشخیص همیشه با پزشک کودک خود مشورت کنید.
چگونه سردرد تشخیص داده میشود؟
ممكن است مشكل بلافاصله كاملاً تشخیص داده نشود، اما با یك ارزیابی جامع پزشکی و آزمایش تشخیصی مشخص میشود. تشخیص سردرد با شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی و آزمایشات تشخیصی انجام میشود. در حین معاینه، پزشک سابقه پزشکی کامل کودک و خانواده را تنظیم میکند.
سوالاتی که معمولاً در هنگام معاینه پرسیده میشوند معمولا موارد زیر هستند:
- سردرد چه زمانی رخ میدهد؟
- محل سردرد کجاست؟
- سردردها چه احساسی ایجاد میکنند؟
- سردردها چه مدت طول میکشند؟
- آیا در الگوهای رفتاری یا در شخصیت تغییراتی ایجاد شده است؟
- آیا تغییر در وضعیت قرارگیری بدن یا نشستن باعث سردرد میشود؟
- آیا فرزند شما در خواب مشکل دارد؟
- آیا فرزند شما سابقه استرس عاطفی دارد؟
- آیا سابقه ضربه به سر یا صورت فرزند شما وجود دارد؟
اگر سابقه با سردردهای میگرنی یا تنشی مطابقت داشته باشد و معاینه عصبی طبیعی باشد ، دیگر لازم نیست آزمایش تشخیصی انجام شود.
سایر آزمایشات تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون. ممکن است شامل بررسی کامل خون، سطح آهن، سطح فریتین (پروتئین اصلی ذخیره آهن) و آزمایشات عملکرد تیروئید باشد.
- ام آر آی. یک روش تشخیصی که با استفاده از ترکیبی از مغناطیسهای بزرگ، فرکانسهای رادیویی و رایانه، تصاویر مفصلی از اندامها و ساختارهای بدن تولید میکند.
- سی تی اسکن. یک روش تصویربرداری تشخیصی است که از ترکیبی از اشعه ایکس و فناوری رایانه برای تولید تصاویر افقی یا محوری (که اغلب برشها نامیده میشوند) از بدن استفاده میشود. سی تی اسکن تصاویر دقیقی از هر قسمت از بدن، از جمله استخوانها، عضلات، چربی و اندامها را نشان میدهد. سی تی اسکن جزئیات بیشتری نسبت به اشعه ایکس عمومی نشان میدهد.
- پلی سومنوگرام. این یک تست بدون درد است که معمولاً در آزمایشگاه در حالت خواب انجام میشود. شامل ضبط تنفس و حرکات عضلانی است. در صورت وجود اختلال در خواب، مانند آپنه خواب یا مشکل دیگر مربوط به خواب، به طور کلی پولیسومنوگرافی انجام میشود.
درمان سردرد در کودکان
درمان خاص برای سردرد توسط پزشک کودک شما بر اساس موارد زیر تعیین میشود:
سن، سلامت کلی بدن و سابقه پزشکی کودک شما
• میزان سردردها
• نوع سردردها
• تحمل کودک شما نسبت به داروها، یا روشهای درمانی خاص
• نظر یا اولویت شماهدف نهایی درمان جلوگیری از بروز سردرد است. کل فرآیند پزشکی منوط به شناسایی صحیح نوع سردرد است.
درمانهای خانگی
مراقبتهای شخصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• در یک محیط ساکت و تاریک استراحت کنید
• مدیریت استرس
• از عوامل محرک شناخته شده مانند غذاها و نوشیدنیهای خاص، کمبود خواب و روزه داری خودداری کنید
• تغییر رژیم غذایی
• ورزش
داروها
سردردهای میگرنی ممکن است نیاز به کنترل دارویی خاصی از جمله موارد زیر داشته باشند:
• داروهای متوقف کننده. داروهایی که توسط پزشک کودک شما تجویز شده و بر روی گیرندههای خاص موجود در رگهای خونی در سر اثر میکنند و میتوانند سردرد در حال پیشرفت را متوقف کنند.
• داروهای نجات دهنده. داروهای که بدون نسخه خریداری میشوند، مانند داروهای مسکن (تسکین دهنده درد)، برای جلوگیری از سردرد استفاده میشوند.
• داروهای پیشگیرانه. داروهایی که توسط پزشک کودک شما تجویز میشود و هر روز برای کاهش سردردهای شدید میگرنی مصرف میشوند.
مراقبتهای پزشکی فوری
برخی از سردردها ممکن است نیاز به مراقبت فوری پزشکی از جمله بستری شدن در بیمارستان برای مشاهده و بررسی، آزمایش تشخیصی یا حتی جراحی داشته باشند. درمان با توجه به میزان بیماری زمینهای که باعث سردرد کودک میشود، برای هر فرد کاملا متفاوت است. میزان بهبودی کودک به نوع سردرد و سایر مشکلات پزشکی که ممکن است وجود داشته باشد، بستگی دارد.
