صافی کف پا در کودکان و بزرگسالان:علائم و درمان

23

اکثر افراد یک فاصله مشخص زیر انحنای پای خود در هنگام ایستادن دارند. این انحنا، در قسمت داخلی پا قرار دارد که کمی از زمین بالاتر است. افرادی که کف پای صاف دارند، انحنای کف پای آنها کمتر از حالت عادی است یا اصلاً انحنایی در کف پای آنها وجود ندارد. در این شرایط ممکن است کف پای این افراد در هنگام ایستادن یا راه رفتن به سمت داخل خم شده و در نتیجه این شرایط ممکن است پای آنها به سمت خارج قرار گیرد.

اکثریت افرادی که به صافی کف پا (کف پای صاف) دچار هستند، با ناراحتی یا درد کف پا و پا به خاطر این مشکل مواجه نمی شوند. به هر حال، بعضی افراد نیز ممکن است با درد در پای خود به خصوص در هنگام کشیده شدن رباط ها و عضلات متصل به پا روبرو گردند. مفاصل پا نیز ممکن است تحت تاثیر این مشکل قرار گرفته و درد داشته باشند. اگر قوزک به خاطر صافی کف پا به سمت داخل خم شود، در اکثر موارد ناحیه پا، قوزک و زانو تحت تاثیر این مشکل قرار خواهند گرفت.

اکثر افراد به علت رشد نامناسب پا در دوران کودکی به مشکل کف پای صاف دچار می شوند، اما با این وجود بسیاری از افراد دیگر نیز ممکن است با افزایش سن یا پس از بارداری دچار این مشکل شوند. به هر حال امروزه برخی ابزارهای کمکی خاص وجود دارند که با استفاده از آنها می توان از ایجاد این مشکل جلوگیری کرد.

 12

علائم و نشانه های صافی کف پا

در این رابطه بعضی بیماران علائم خاص را در ارتباط با مشکل خود احساس و بیان می کنند، در حالی که این علائم ممکن است در سایر افراد متفاوت باشد. به همین خاطر پزشک مجموعه گسترده ای از علائم را برای تشخیص مشکل مورد توجه قرار می دهد. برای مثال از این علائم می توان از درد در ناحیه قوزک یا ایجاد ورم در نواحی مختلف پا نام برد.

این علائم می تواند در بین افراد متفاوت بوده و معمولاً بستگی به شدت شرایط ایجاد شده دارد. بعضی افراد در ناحیه پا با توزیع نامتناسب وزن بدن مواجه شده و متوجه می شوند پاشنه کفش آنها سریع تر از حالت عادی از بین می رود. گاهی اوقات به خاطر این مشکل یکی از پاشنه های کفش بیشتر از پاشنه دیگر آن دچار فرسایش می شود. خار پاشنه پا علاوه بر دلایل دیگر ، بر اثر  صافی کف پا یا زیاد بودن قوس کف پا نیز بوجود می آید ، خار پاشنه غالباً نتیجه کشیدگی بیش از حد رباط‌ها و عضله‌های کف پا است، که به نوبه خود کشش آرنگ کف پا و پارگی مکرر (عادتی) غشاء پوشاننده استخوان پاشنه را در پی دارد.  به هر حال، رایج ترین علائم و نشانه های صاف بودن کف پا به شرح زیر هستند:

• ایجاد درد در قوزک (سمت داخل پا) که ممکن است با ورم نیز همراه باشد، درد کلی در ناحیه پا، درد در انحنای کف پا، درد در ماهیچه ساق پا، درد زانو، درد ران، درد کمر، یا درد عمومی در ناحیه پایین پا.
• افراد دچار صافی کف پا ممکن است با سفت شدن عضلات در یک یا هر دو پای خود مواجه شوند.
• کف پای این افراد ممکن است در هنگام قرار گرفتن بر روی زمین صاف به نظر برسد. در این شرایط انحنای کف پا بسیار کم است یا اصلاً انحنایی در این ناحیه وجود ندارد.
• نامتقارن بودن کفش هایی که بیمار برای پوشیدن استفاده می کند.

دلایل ایجاد صافی کف پا

دلایل اصلی ایجاد صافی کف پا به شرح زیر هستند:

• سابقه فامیلی: متخصصان بیان می کنند صافی کف پا می تواند ریشه فامیلی داشته باشد.
• انحنای ضعیف کف پا: گاهی اوقات کف پا ممکن است در شرایطی که وزن بدن بر روی آن قرار ندارد (مثلاً در حالت نشسته)، انحنای عادی داشته باشد. اما به محض اینکه فرد در حالت ایستاده قرار می گیرد، کف پای وی بر روی زمین حالت صاف پیدا می کند.
• آسیب دیدگی
• آرتروز
• تیبیالیس خلفی (پارگی تاندون)
• بارداری
• بیماری های سیستم عصبی یا عضله: همچون فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، یا اسپاینا بیفیدا
• اتصال غیر طبیعی دو استخوان پشت پا: استخوان های پا در این حالت به صورت غیر عادی به هم متصل هستند و این شرایط باعث سفتی یا صافی پا می شود. در اکثر موارد این مشکل در طول دوران کودکی شناسایی و تشخیص داده می شود.
• دیابت
• افزایش سن و فرسایش بدن: سال ها استفاده از پاها برای راه رفتن، دویدن، و پریدن برای فرد بی هزینه نیست. یکی از نتایج ناشی از این شرایط می تواند صاف شدن کف پا باشد. در این شرایط تاندون درشت نی خلفی ممکن است پس از سال های طولانی استفاده از پا ضعیف شود. این تاندون نقش اصلی را در حفظ ساختار انحنای کف پا بر عهده دارد. به این ترتیب، این تاندون ممکن است با استفاده بیش از حد ملتهب شده (تاندونیت) و گاهی اوقات حتی پاره شود. هنگامی که این تاندون دچار آسیب شود، ممکن است کف پای فرد صاف گردد.

بخش های مختلف پای انسان از نظر ساختاری برای فعالیت به خوبی تنظیم شده اند. در هر یک از پاهای انسان 26 استخوان وجود دارد که با 33 مفصل و بیش از 100 عضله، تاندون و رباط (در هر پا) به یکدیگر متصل می باشند. نحوه اتصال این اجزا به یکدیگر می تواند در تشکیل انحنای کف پا نقش موثر داشته باشد.

هدف از انحنای کف پا ایجاد قابلیت ضربه گیر برای بدن و توزیع وزن بدن در بین پاها و اجزای آن است. ساختار انحنای کف پا می تواند نقش تعیین کننده در وضعیت راه رفتن فرد داشته باشد و سطوح سخت آن امکان راه رفتن هموار فرد را فراهم می کند. به هر حال، انحنای کف پا می بایست دارای سطوح مشخص از انعطاف پذیری باشد تا به این ترتیب بتواند وضعیت خود را با سطوح و فشارهای مختلف وارد شده به آن هماهنگ نماید.

در طول دوران کودکی، داشتن کف پای صاف عادی است. این شرایط به خاطر این است که پاها در طول دوران کودکی رشد کرده و شکل عادی خود را به مرور زمان پیدا می کنند. به بیان دیگر، داشتن پای صاف در طول دوران کودکی الزاماً به معنی صاف بودن کف پای فرد در تمام مدت زندگی وی نیست. به هر حال، بسیاری از افرادی که انحنای کف پای آنها بسیار کم است یا کف پای آنها صاف می باشد نیز ممکن است با هیچگونه درد یا ناراحتی در این ارتباط مواجه نشوند.

یکی از فاکتورهای ریسک که گاهی اوقات باعث افزایش صافی کف پا در بزرگسالان می شود عبارتند از بیماری یا شرایط محیطی . برای مثال، افراد چاق در مقایسه با افراد لاغر به احتمال بیشتر به دیابت نوع 2 مبتلا می شوند. بنابراین، چاقی فاکتور ریسک برای ابتلا به دیابت می باشد.

بطور مشابه، فاکتورهای ریسک تاثیرگذار بر ایجاد کف پای صاف به شرح زیر می باشند:

• چاقی
• دیابت
• افزایش سن
• بارداری
• آرتریت روماتوئید
• آسیب دیدگی پا یا قوزک
• پارگی تاندون خلفی درشت نی یا عملکرد نامناسب آن

روش های تشخیص

در صورت مشاهده شرایط زیر، لازم است با پزشک عمومی یا متخصص پا ملاقات شود:

• صافی کف پا (کف پای صاف) که اخیراً برای شما ایجاد شده باشد
• ایجاد درد در پاها، قوزک یا اعضای پایین تنه
• عدم بهبود علائم و ناراحتی های ایجاد شده با استفاده از کفش های طبی مناسب
• صاف شدن کف یک یا هر دو پا
• ایجاد احساس سفتی (خشکی) در پاها
• ایجاد احساس سنگینی و عدم کارایی در پاها

معاینات و آزمایش ها

افرادی که به مشکل کف پای صاف دچار هستند، پشت پای آنها در هنگام ایستادن با زمین تماس دارد. به منظور تشخیص این مشکل، فرد معالج از بیمار می خواهد که بر روی انگشتان خود بایستد. در صورتی که در این حالت انحنا در ناحیه کف پا ایجاد شود، صافی کف پا در اصطلاح انعطاف پذیر نامیده می شود و دیگر نیازی به انجام معاینات یا آزمایش های بیشتر نیست. در صورتی که با ایستادن بر روی انگشتان انحنا در ناحیه کف پا ایجاد نشود (در اصطلاح به این مشکل کف پای سخت یا خشک گفته می شود)، یا اگر در این شرایط فرد درد احساس کند، لازم است برای تشخیص بهتر مشکل از آزمایش های اضافی شامل موارد زیر استفاده شود:
• سی تی اسکن به منظور بررسی وضعیت استخوان های پا
• اسکن ام آر آی (MRI) به منظور بررسی وضعیت تاندون های پا
• عکس برداری رادیولوژی از پا

راه ها و روش های درمان

کف پای صاف فیزیولوژیک به صورتی است که درمان آن با انجام اقدامات خاص توسط خود فرد امکان پذیر می باشد و به همین خاطر نیازی به درمان خاص برای آن نیست. به هر حال، اگر یک کودک با درد و ورم شدید به خاطر این شرایط مواجه شود، لازم است که از درمان های مناسب جهت محدود کردن فعالیت ها و نیز مصرف داروهای مسکن برای یک دوره 3 تا 4 هفته ای برای وی استفاده شود. علاوه بر این، کودکان می توانند از ارتوز (بریس) مثل تصویر نشان داده شده در شکل 1 به منظور ایجاد وضعیت عادی برای پا و تسریع دوره ریکاوری استفاده نمایند. در این شرایط، انجام تمرین های حرکتی پا می تواند به بهبود وضعیت عضلات پا که وظیفه تقویت انحنای پا را بر عهده دارند، کمک موثر نماید.

1

صافی کف پا پاتولوژی با توجه به علت ایجاد مشکل درمان می شود. این نوع آسیب ها معمولاً به خوبی به استفاده ترکیبی از ارتز و انجام تمرین های حرکتی پا واکنش نشان می دهد. در صورتی که درمان مورد نیاز در این حالت برای سال ها به تاخیر افتد، استفاده از عمل جراحی برای ترمیم آسیب دیدگی ضروری خواهد بود. عمل جراحی صافی کف پا عبارت از کشیدن عضلات کوتاه شده و آزاد سازی کپسول های جمع شده در مفاصل پا است. این عمل جراحی معمولاً توسط یک جراح ارتوپدی با تجربه در حوزه مشکلات پا انجام می شود. پس از جراحی، لازم است وضعیت عادی پا با استفاده از ارتز حفظ شود. دوره ریکاوری پس از این عمل جراحی در حدود 4 هفته است و پس از این دوره فرد تشویق می شود که راه رفتن خود را با ارتز شروع نماید. پس از 5 تا 6 ماه، فرد می تواند بدون نیاز به استفاده از ارتز یا چوب زیر بغل راه برود و دوره ریکاوری بیمار کامل می شود.