علت و درمان خار پاشنه با ورزش و جراحی

مقدمه


درد پاشنه به علل متفاوتی ایجاد می‌شود ولی شایع‌ترین علت آن فاسئیت پلانتار Plantar fasciitis است. فاسئیت پلانتار بیماری بسیار شایعی است بطوریکه حدس زده می‌شود حدود ده درصد از افراد به نوعی در طول زندگی خود درگیر این بیماری می‌شوند. فاشیای پلانتار Plantar fascia یک لیگامان بلند و نازک است که درست زیر پوست کف پای شما قرار گرفته است. این لیگامان از پاشنه پا به زیر پنجه پا کشیده شده و موجب قوس کف پا می‌شود. بر اثر فشار بیش از حد به فاشیای پلانتار محل اتصال آن به استخوان پاشنه دچار کشیدگی و پارگی‌های میکروسکوپی می‌شود. پاسخ بدن به این اتفاق، التهاب و درد است. دردی که در محل اتصال این لیگامان به پاشنه احساس می‌شود. به مرور زمان, رسوب کلسیم در محل آسیب‌دیده و ملتهب باعث ایجاد یک زایده استخوانی در پاشنه پا می‌شود که که باعث درد پاشنه پا و مشکل در راه رفتن می‌شود. نام قدیمی و غیرعلمی این بیماری خار پاشنه است و در مطالعات تأیید شده است که در ۵۰% از بیماران، زائده استخوانی یا همان خار (heel spur) دیده نمی‌شود، در نتیجه دیدن یا ندیدن خار پاشنه در عکس رادیولوژی برای تشخیص بیماری لازم نیست. یک نفر از هر 10 نفر خار پاشنه دارد، اما تنها یک نفر از 20 نفر با خار  پاشنه درد را تجربه می‌کند.

khar

علل


علت خار پاشنه در اثر ایجاد فشار بر روی رباطی که از قوس کف پا حمایت می‌کند به وجود می‌آید. ایجاد فشار می‌توانند باعث ایجاد ترک‌های ریز در رباط شوند که می‌تواند منجر به درد و تورم شود . افرادی که اضافه وزن دارند یا چاق  هستند در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به التهاب غلاف  پلانتار قرار دارید. این حالت منجر به افزایش فشار بر رباط پلانتار می‌شود، به خصوص اگر فرد اضافه وزن ناگهانی داشته باشد. زنانی که باردار هستند اغلب به خصوص در اواخر بارداری حملات التهاب غلاف کف پا را تجربه کنند. در ورزشکاران احتمال ابتلا به مشکلات خارپاشنه بیشتر است. کارگر کارخانه و یا یک سرور رستوران، که اغلب روی پای خود هستند، بیشتر در معرض خطر هستند. مردان و زنان فعال بین سنین 40 و 70 بالاترین خطر ابتلا به التهاب فاسیا پلانتار را دارند. این مشکل  در زنان نسبت به مردان کمی بیشتر رایج است. مشکلات پا، مانند طبیعی نبودن قوس کف پا که ممکن است زیاد یا کم باشد (صافی کف پا یا قوس بیش از حد)، ممکن است التهاب پلانتار در فرد  توسعه دهد و منجر به خار پاشنه شود. تاندون آشیل (تاندون اتصال عضلات ساق پا به پاشنه) نیز ممکن است در ایجاد درد پلانتار فاسیا دخیل باشد، پوشیدن کفش با پاشنه نرم و پشتیبانی ضعیف از  قوس پا  نیز می تواند منجر به  التهاب فاسیا پلانتار شود. علت درد پاشنه پا می‌تواند دلائل دیگری داشته باشد که در زیر می‌توان به آن اشاره کرد:

  • پاهای شما هنگام راه رفتن بیش از حد معمول به سمت داخل می‌چرخد.
  • پوشیدن کفش‌هایی که اندازه نیست و یا اینکه کهنه شده باشند.
  • عضلات ساق پا و یا تاندون آشیل شما سفت باشند.

علائم


  • معمولا یک نوع درد تیز پاشنه (بخصوص قسمت داخلی) می‌باشد که با نشستن طولانی، راه رفتن و چند قدم اول بعداز بلند شدن از خواب تشدید می شود و با ورزش و ادامه راه رفتن کاهش میابد.
  • معمولاً در ابتدا درد خار پاشنه را زیر پاشنه در صبح یا پس از استراحت حس می‌شود.
  • درد پاشنه با برداشتن نخستین گام‌ها تشدید می‌شود و با انجام فعالیت به موازات گرم شدن بهبود می‌یابد.
  • با لمس کردن ناحیه حساس، برآمدگی استخوانی را حس خواهید کرد.
  • همگام با وخیم‌تر شدن التهاب رباط کف پا و رشد خار پاشنه، زمان‌های بیشتری متحمل درد خواهید شد.

khar1

تشخیص


تشخیص بیماری براساس شرح حال و معاینه بالینی است. احساس درد بدنبال لمس و فشار محل که البته می‌تواند گسترده باشد مشخصه آن است. در موارد شدید ممکن است حرکت مچ پا و شست پا را نیز محدود گردد.

معمولاً انجام هیچ آزمایشی ضرورت ندارد و عارضه بر مبنای سابقه پزشکی بیمار و معاینه صورت گرفته تشخیص داده می‌شود. هر چند پزشک گاهی دستور انجام عکسبرداری با اشعه ایکس یا ام.آر.آی. را می‌دهد تا مطمئن شود که علت بروز درد وجود مشکل دیگری مانند شکستگی فشاری یا تحت فشار قرار گرفتن عصب نیست.

khar2

درمان


بیش از 90 درصد بیماران با اقدامات غیر جراحی بهبود میابند. اقدامات درمان درد خار پاشنه عبارتند از :

  • استراحت: اگر درگیر فعالیت وزشی خاصی هستید که در آن پاشنه پا تحت ضربات و فشار مداوم است باید این فعالیت ورزشی را کم و یا حتی موقتاً قطع کنید.
  • سرما: پاشنه پا را روی یک بطری یخزده یا کیسه پلاستیکی حاوی تکه های یخ بگذارید. روزی 4-3 بار و هر بار 20 دقیقه این کار را برای درمان درد پاشنه پا تکرار کنید.

khar3

  • دارو: دارو های ضد التهابی مانند بروفن یا سلکوکسیب موجب کاهش درد و التهاب می‌شود.
  • تزریق کورتن: تزریق دارو در محل درد ممکن است توسط پزشک معالج برای درمان استفاده شود. توجه داشته باشیم که تزریق‌های مکرر خطرناک بوده و ممکن است بر اثر این تزریقات فاشیای کف پا پاره شده و فرد دچار صافی کف پا و درد مزمن شود.
  • کفی: کفی‌های سیلیکونی زیر پاشنه را نرم نگه داشته و آنرا از ضربات مکرری که درد را تشدید میکند حفظ می‌کند.
  • اسپلینت شبانه: معمولاً وقتی فرد در شب می‌خوابد کف پایش به پایین خم شده و این موجب می‌شود تا فاشیای پلانتار ریلاکس شده و در صبح که فرد از خواب بلند میشود طول آن قدری کوتاه تر شده است و همین امر موجب شدت درد صبحگاهی است. با استفاده از یک آتل یا اسپلینت در هنگام خواب که به پا و ساق بسته می‌شود مچ پا در حالت 90 درجه نگه داشته شده تا کشش فاشیای پلانتار در حین خواب حفظ شود. این روش گر چه کمی ناراحت کننده است ولی موثر است.
  • شاک‌ویوتراپی Extracorporal shockwave therapy ESWT با این روش با تاباندن امواج پرقدرت صوتی به ناحیه پاشنه روند ترمیم آسیب‌های فاشیای پلانتار تسریع می‌شود. اثر این روش در همه بیماران یکسان نبوده و ثابت شده نیست.

ورزش‌های معمول برای درمان خار پاشنه پا


  • شنا روی دیوار برای کشش تاندون آشیل: این تمرین را ابتدا با زانوی صاف و سپس با زانوی خمیده انجام دهید تا هر دو قسمت تاندون آشیل تحت کشش قرار گیرند. این تمرین را ۲ بار در روز انجام دهید. در حالت اول (زانوی صاف) روبروی دیوار بایستید و کف دست ها را مقابل شانه روی دیوار قرار دهید به گونه‌ای که یک پایتان جلوی دیگری قرار گیرد. پای جلویی باید حدود 15 سانتی متر از دیوار فاصله داشته باشد. زانوی جلو را فقط کمی خم کنید، زانوی عقب را صاف نگه دارید و با کف دست ها به دیوار تکیه کنید تا در ساق پای عقب کشش احساس کنید. 20 ثانیه در این حالت بمانید. این تمرین را 3 مرتبه برای هر پا تکرار کنید.

khar4

  • کشش تاندون آشیل و فاشیای کف پا: اولین کاری که در آغاز صبح انجام می‌دهید می‌تواند این تمرین باشد. یک باند الاستیک یا یک حوله را دور قسمت برجسته پا (سینه پا) که کمی پایین‌تر از انگشتان است قرار دهید، زانو را مستقیم نگه دارید و پنجه پا را به سمت ساق پا بکشید و این حالت را به مدت 20 ثانیه حفظ کنید. این تمرین را ۳ مرتبه برای هر پا تکرار کنید.

khar5

  • کشش تاندون آشیل و فاشیای کف پا با پله: اگر این حرکت را روی پله ها انجام می‌دهید برای حفظ تعادل بیشتر، نرده پله ها را بگیرید. با پنجه پا روی پله اول بایستید و پاها را کمی از هم باز نگه دارید. طوری بایستید که پاشنه‌ها بیرون قرار بگیرند. زانوها را مستقیم نگه دارید و کمی پاشنه‌ها را پایین بیاورید تا کششی در ساق پا حس کنید.

khar6

  • میله ای را زیر پای خود قرار دهید و آن را بغلتانید. این تمرین را ۲ بار در روز و هر بار 5 تا 10بار تکرار کنید.

khar.jp7

درمان جراحی


اگر بعد از 12 ماه درمان فعال، درد همچنان باقی ماند پزشک معالج ممکن است تصمیم به انجام عمل جراحی بگیرد. انواع این اعمال عبارتند از:

  • آزاد کردن عضلات پشت ساق برای افزایش قابلیت انعطاف مچ پا
  • آزاد کردن فاشیای پلانتار بصورت بریدن قسمتی از فاشیا برای افزایش قابلیت انعطاف فاشیا

هر دو این اعمال جراحی را می‌توان به روش باز یا با آندوسکوپ انجام داد.

نام نویسنده: فرناز محسنی