علائم سکته مغزی و درمان آن

stroke720480

سکته مغزی باعث وارد شدن آسیب به مغز می شود. یکی از دلایل معمول سکته مغزی لخته شدن خون در یک رگ مغز است (شریان). درمان فوری بیمار در این حالت می تواند شامل استفاده از داروهای ضد لخته برای تجزیه لخته خونی تشکیل شده باشد. سایر درمان های موجود در این حوزه برای کاهش ریسک سکته های مجدد است. علاوه بر این، توانبخشی یک قسمت مهم از برنامه های درمانی بیمارانی است که دچار سکته مغزی شده اند. توجه داشته باشید که ناتوانی ایجاد شده به علت سکته مغزی بستگی به فاکتورهای متعدد همچون بخش آسیب دیده مغز، سرعت ارائه خدمات درمانی به بیمار، و میزان آسیب وارد شده به مغز دارد. در صورتی که با افراد مشکوک به سکته مغزی مواجه شدید، بلافاصله با مراکز اورژانس برای ارسال آمبولانس تماس بگیرید.

سکته مغزی چیست و دلایل آن

سکته مغزی به معنی این است که عرضه خون به یک بخش مغز به صورت یکباره قطع شده است. سلول های مغزی نیاز به عرضه مداوم اکسیژن از طریق خون دارند. در مدت کوتاهی پس از قطع فرآیند خون رسانی سلول های هدف، آسیب دیده یا می میرند. سکته مغزی گاهی اوقات حمله مغزی نیز نامیده می شود.

خون رسانی به مغز عمدتاً از طریق چهار رگ اصلی (شریان) انجام می شود که عبارت از شریان کاروتید راست و چپ و شریان های ورتبروبازیلر راست و چپ است. این شریان ها در ادامه به بسیاری رگ های کوچکتر تقسیم می شوند و وظیفه خون رسانی به تمام نقاط مغز را انجام می دهند. در هنگام سکته مغزی نواحی خاصی از مغز آسیب می بیند و شدت این آسیب دیدگی بطور خاص بستگی به شریان خونی تاثیرگذار بر ایجاد مشکل دارد.

برای مثال، اگر خون رسانی در یک شریان اصلی مغز دچار اشکال شود، یک ناحیه بزرگ از مغز تحت تاثیر این مشکل قرار می گیرد و این شرایط می تواند علائم شدید یا مرگ بیمار را به همراه داشته باشد. در مقابل، اگر خون رسانی در یک شریان کوچک دچار اشکال شود، فقط یک ناحیه کوچک مغز آسیب می بیند و این شرایط علائم بسیار کمتری را برای بیمار به همراه دارد.

سکته مغزی ایسکمیک در نتیجه تشکیل لخته خونی

اصطلاح ایسکمیک به معنی کاهش فرآیند عرضه خون و اکسیژن به یک بخش از بدن است. این شرایط معمولاً در نتیجه تشکیل یک لخته خونی در رگ ها ایجاد می شود و باعث متوقف شدن فرآیند خون رسانی در بدن می گردد. این شرایط را می توان در 7 مورد از هر 10 مورد سکته مغزی مشاهده کرد. در ارتباط با این مسئله می بایست به نکات زیر توجه داشت:

  • لخته خون ایجاد شده در نتیجه تجمع مواد چربی به نام آتروم در شریان است. گاهی اوقات به آتروم بسته شدن یا انسداد شریان نیز گفته می شود. در بسیاری از افراد مس، به طور معمول مقدار کمی آتروم در داخل شریان ایجاد می شود اما اگر توده آتروم ضخیم شود، می تواند تشکیل لخته خونی را برای فرد به همراه داشته باشد.
  • در بعضی موارد، تشکیل لخته خونی در سایر نقاط بدن و حرکت آن از طریق جریان خون باعث ایجاد مشکل می شود که در اصطلاح به آن آمبولی می گویند. رایج ترین مثال، لخته خونی تشکیل شده در حفره قلب در نتیجه جریان غیر عادی و متلاطم خون است. این مشکل معمولاً در شرایطی به نام فیبریلاسیون دهلیزی ایجاد می شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه می توانید بخش فیبریلاسیون دهلیزی را مطالعه نمایید. در ادامه لخته خونی از طریق جریان خون منتقل می شود و در نهایت ممکن است در شریان مغزی گیر کند.
  • توجه داشته باشید که برای سکته مغزی ایسمکمیک دلایل نادر دیگر نیز وجود دارد.

سکته مغزی هموراژیک در نتیجه خون ریزی

آسیب دیدگی یا ضعیف شدن شریان می تواند باعث پاره شدن رگ و خون ریزی شود. در این رابطه می توان به نکات زیر توجه کرد:

  • هموراژیک داخل مغز زمانی ایجاد می شود که رگ های خونی داخل مغز پاره شوند. در ادامه خون در بافت های مغزی مجاور پخش می شود. این شرایط می تواند بر سلول های مغزی تاثیر گذاشته و در تامین اکسیژن مورد نیاز آنها اختلال ایجاد کند. به این ترتیب سلول های مغزی آسیب دیده یا می میرند. این شرایط در 1 مورد از هر 10 مورد سکته مغزی مشاهده می شود.
  • هموراژیک ساب آرکنوئید (زیر عنکبوتیه) زمانی ایجاد می شود که رگ های خونی در فضای ساب آرکنوئید متلاشی و پاره شوند. ساب آرکنوئید یک فضای محدود بین مغز و جمجمه است. این فضا در حالت عادی با مایعی به نام مایع مغزی نخاعی پر شده است. در حدود 1 مورد از هر 20 مورد سکته مغزی به خاطر هموراژیک ساب آرکنوئید است.

علائم و نشانه ها

عملکرد بخش های مختلف بدن با بخش های مختلف مغز کنترل می شود. بنابراین، علائم سکته مغزی بستگی خاص به بخشی آسیب دیده مغز و اندازه ناحیه آسیب دیده دارد. علائم مشکل در این حالت به صورت یکباره ایجاد شده و معمولاً شامل یک یا چند مورد از علائم زیر می باشد:

  • ضعف در دست، پا، یا هر دوی آنها. این ضعف می تواند از فلج کامل در یک طرف بدن تا از دست دادن خفیف حرکت های یک دست را در بر گیرد.
  • ضعف و حالت غیر عادی عضلات در یک طرف صورت. این شرایط معمولاً می تواند باعث ریزش بزاق از دهان شود.
  • ایجاد مشکل در ارتباط با حفظ تعادل، هماهنگی اعضا، وضعیت بینایی، صحبت کردن، ارتباط بر قرار کردن با دیگران یا بلعیدن غذا.
  • گیجی یا بی ثباتی.
  • بی حسی در یک عضو بدن.
  • سر درد.
  • از دست دادن هوشیاری (در مواردی که مشکل شدید باشد).

تاثیرات بلند مدت سکته مغزی چه هستند؟

نوع و مقدار ناتوانی ایجاد شده در نتیجه سکته مغزی در بین افراد مختلف به شدت متفاوت می باشد. این شرایط بستگی به مقدار آسیب وارد شده به مغز دارد. انواع مشکلاتی که ممکن است در این حالت مشاهده شود شامل یک یا چند مورد از مشکلات زیر است:

  • ضعف در یک طرف بدن
  • مشکل در حفظ تعادل و هماهنگی اعضای بدن
  • مشکلات بلع
  • مشکلات صحبت کردن و برقراری ارتباط با دیگران
  • ایجاد مشکل در وضعیت بینایی
  • ایجاد مشکل در فرآیندهای مغزی. برای مثال، مشکلات یادگیری، تمرکز، به خاطر آوردن و سایر موارد مانند آن.
  • خستگی

موارد فوق تنها چند مثال از مشکلاتی است که ممکن است بعد از سکته مغزی برای فرد ایجاد شود. به این ترتیب با توجه به اینکه شرایط هر سکته مغزی متفاوت از سایر سکته های مغزی است، لازم است مشکلات و مسائل ایجاد شده برای هر فرد به صورت مجزا ارزیابی شده و مورد بررسی قرار گیرد.

درمان ها و مراقبت های مفید

در صورتی که مشکوک به سکته مغزی برای خود یا یک فرد دیگر هستید، با مرکز اورژانس بلافاصله تماس بگیرید. در این حالت می بایست فرد بلافاصله به بیمارستان منتقل شود.

مراقبت های فوری

در حالت ایده آل، فرد می بایست به سرعت تحت نظارت پزشک قرار گیرد. معمولاً، در این حالت اسکن مغزی در اسرع وقت بر روی بیمار انجام می شود. هدف از انجام این اسکن تایید تشخیص انجام شده و اظهار نظر درباره سکته مغزی ایسکمیک یا هموراژیک است.

در صورتی که پزشک تشخیص دهد فرد بیمار سکته مغزی ایسکمیک داشته است و کمتر از چهار و نیم ساعت از شروع علائم وی گذشته باشد، احتمالاً از تزریق مستقیم داروی آلتپلاز به رگ برای وی استفاده می شود. این دارو می تواند لخته را از بین برده و مشکل بیمار را بر طرف نماید.

روش های درمان اولیه

یک برنامه برای استفاده از سایر روش های درمانی می بایست در اسرع وقت برای بیمار آغاز شود. این درمان ها باید با توجه به نیازهای خاص بیمار انتخاب شوند. برنامه درمانی در این حالت بستگی به فاکتورهایی مثل شدت سکته مغزی، تاثیرات ناشی از آن، دلیل سکته مغزی، و سایر بیماری هایی است که ممکن است فرد به آنها مبتلا باشد. بطور کلی درمانی هایی که ممکن است در این حالت مورد استفاده قرار گیرند، به شرح زیر می باشند:

مصرف داروهای آنتی پلاکت. پلاکت ها ذرات ریزی در خون هستند که به لخته شدن آن کمک می کنند. داروهای ضد پلاکت معمولاً در صورتی تجویز می شوند که بیمار دچار سکته مغزی ایسکمیک (به خاطر تشکیل لخته خون) شده باشد. این داروها می توانند ضخامت پلاکت های خون را کاهش دهند و از ایجاد لخته در داخل شریان های خون جلوگیری نمایند.

در صورتی که فرد دچار مشکل بلع شده باشد، ممکن است غذا و مایع مورد نیاز از طریق یک لوله به معده وی فرستاده شود. به هر حال، پس از پذیرش فرد در بیمارستان معمولاً از وی آزمایش بلع به منظور تشخیص هر گونه مشکل احتمالی گرفته می شود.

از داروهای خاص می توان برای کاهش فاکتورهای تاثیرگذار بر سکته مجدد استفاده کرد. برای مثال از داروهای ضد فشار خون، تنظیم کننده سطح قند و نیز سطح کلسترول خون در این رابطه می توان نام برد.

در صورتی که فرد دچار سکته مغزی ناشی از خون ریزی (هموراژیک) شده و داورهای ضد انعقاد خون همچون وارفارین مصرف کرده باشد، روش درمانی می بایست بر معکوس کردن تاثیر ناشی از مصرف این داروها تمرکز داشته باشد.

در صورتی که هموراژیک ساب آرکنوئید علت سکته مغزی باشد، معمولاً از یک عمل جراحی برای ترمیم ترشح خون از رگ های خونی (شریان) برای درمان وی استفاده می شود. در این حالت می توان از سایر عمل های جراحی نیز برای بیمار استفاده کرد. برای مثال، گاهی اوقات از عمل جراحی برای کاهش فشار ایجاد شده در جمجمه در زمانی استفاده می شود که برخی از انواع سکته مغزی باعث افزایش فشار در این ناحیه شده باشد.

در اسرع وقت پس از سکته مغزی، می بایست به بیمار برای بلند شدن از رخت خواب و نشستن و نیز حرکت کردن وی در صورت وجود توانایی انجام آن، کمک شود. این شرایط می تواند شروع فرایند توان بخشی بیمار باشد که در اسرع وقت باید برای بیمار مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، انجام این کار ریسک ترومبوز عمیق وریدی (DVT) در رگ پا را کاهش می دهد. ریسک مواجه شدن با این مشکل در صورت عدم فعالیت مناسب و باقی ماندن در رخت خواب برای یک دوره طولانی بطور مشخص افزایش پیدا می کند.

فیزیوتراپی و توانبخشی

فیزیوتراپی رایج ترین و پذیرفته شده ترین روش درمانی برای توانبخشی بیمارانی است که دچار سکته مغزی شده اند. سکته مغزی اغلب می تواند تاثیر زیادی بر توانایی حرکتی فرد داشته باشد و به همین خاطر برنامه فیزیوتراپی به منظور حداکثر کردن توانایی بیمار برای بازیابی توانایی های عادی حرکتی در نظر گرفته می شود.

امروزه از رویکردهای مختلف برای توان بخشی بیمارانی که سکته مغزی کرده اند، استفاده می شود. به این ترتیب برنامه توان بخشی تجویز شده برای بیمار می تواند چند مورد یا تمام این فعالیت ها را با توجه به بخش آسیب دیده بدن یا نوع توانایی مورد نیاز، شامل شود. در این حالت تکنیک های فیزیوتراپی می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • حرکت های تقویتی شامل انجام تمرین های حرکتی به منظور بهبود قدرت و هماهنگی عضلات است و درمان هایی را شامل می شود که می تواند به بهبود مشکل بلع غذا کمک نماید.
  • آموزش های حرکتی می تواند شامل آموزش نحوه استفاده از ابزارهای کمکی حرکتی همچون واکر یا عصا و یا استفاده از بریس (ارتز) به منظور تثبیت و کمک به تقویت قوزک باشد. به این ترتیب می توان از نقاط آسیب پذیر بدن در برابر فشار وارد شده به آن هنگام انجام تمرین های حرکتی حفاظت کرد.
  • تمرین های همراه با اعمال محدودیت که به نام درمان های با استفاده از فشار نیز شناخته می شوند، شامل ایجاد محدودیت در استفاده از یک عضو آسیب ندیده و بطور همزمان انجام تمرین های حرکتی برای عضو آسیب دیده به منظور کمک به بهبود عملکرد آن می باشد.
  • درمان های دامنه حرکتی از تمرین ها و سایر روش های درمانی به منظور کمک به کاهش گرفتگی عضله (اسپاسم) و بازیابی دامنه حرکت آن استفاده می کند. گاهی اوقات در این حالت مصرف دارو نیز به بیمار تجویز می شود.

فعالیت های فیزیکی با کمک تکنولوژی

فعالیت های فیزیکی با کمک تکنولوژی به شرح زیر هستند:

  • تحریک الکتریکی عملکرد شامل استفاده از الکتریسیته برای تحریک عضلات ضعیف شده و بهبود عملکرد آنها است. انجام این کار می تواند به آموزش مجدد حرکت های عضلات بیمار کمک نماید.
  • تحریک غیر تهاجمی مغز (TMS) به منظور کمک به بهبود مجموعه ای از مهارت های حرکتی مورد استفاده قرار می گیرد. در طول این درمان، پزشک یک ابزار مغناطیسی بر روی جمجمه بیمار قرار می دهد و از این ابزار برای ایجاد الکتریسیته جاری و تحریک سلول های مغزی استفاده می کند. معمولاً پس از سکته مغزی، یک طرف مغز بیش از حد فعال شده و فشار وارد شده به آن بیش از حد می شود. با استفاده از روش تحریک غیر تهاجمی مغز می تواند توازن بین دو طرف مغز را بازیابی کرده و این مشکل را درمان کرد.

زمان شروع برنامه توانبخشی سکته مغزی

هر چه برنامه توان بخشی پس از سکته مغزی زودتر شروع شود، احتمال بازیابی توانایی ها و مهارت های از دست رفته بیشتر خواهد بود. به هر حال، اولین اولویت پزشک تثبیت شرایط بیمار و کنترل شرایط تهدید کننده زندگی وی می باشد. علاوه بر این پزشک سعی می کند وضعیت بیمار را تحت کنترل داشته باشد تا به این ترتیب از ایجاد سکته های مغزی مجدد پیش گیری کرده و عوارض جانبی مربوط به این مشکل را بطور مشخص محدود نماید.

در بسیاری از مواقع برنامه توان بخشی بیمار با گذشت 24 تا 48 ساعت پس از سکته مغزی و در هنگام بستری بودن فرد در بیمارستان شروع می شود. در صورتی که مشکلات درمانی بیمار ادامه داشته باشد، پزشک ممکن است برای شروع برنامه توان بخشی بیشتر صبر نماید.

 مدت ادامه برنامه توانبخشی پس از سکته مغزی

طول مدت برنامه توانبخشی پس از سکته مغزی بستگی به شدت سکته و عوارض جانبی ایجاد شده در نتیجه آن دارد. هر چند بعضی از نجات یافتگان از سکته مغزی به سرعت بهبود پیدا می کنند، اکثر این افراد نیاز به برنامه توانبخشی بلند مدت دارند که می تواند به ماه ها یا حتی سال ها زمان نیاز داشته باشد.

برنامه توانبخشی پس از سکته مغزی در طول دوره ریکاوری با آموزش مهارت ها و تغییر در نیازهای بیمار به تدریج اصلاح می شود. با انجام مداوم تمرین های حرکتی، بیمار می تواند به فرآیند بهبود خود با گذشت زمان ادامه دهد. توجه داشته باشید که طول مدت هر جلسه توانبخشی پس از سکته مغزی بستگی به شرایط ریکاوری بیمار، شدت علائم ایجاد شده و میزان پاسخگویی به روش های درمانی مورد استفاده برای بهبود بیمار دارد.