درمان بیماری روماتیسم مفصلی

arthritic-hands

احساس درد در مفاصل یکی از علائم شایع آرتریت می باشد. در آرتریت روماتوئید یا (روماتیسم مفصلی)، پوشش های مفصل متورم شده و به بافت های اطراف فشار وارد می کنند و همچنین با تولید مواد شمیایی به خصوصی، به سطح مفصل حمله کرده و آن را تخریب می کنند.

فرد در هر سنی می تواند به این بیماری مبتلا شود ولی احتمال آن در سنین میانی بیشتر است.

روماتیسم مفصلی ، مفاصل هر دو طرف بدن در دست ها، پا ها، باسن، زانو و آرنج ها را تحت تاثیر قرار می دهد. بدون درمان روماتیسم مفصلی می تواند به یک عارضه ی مزمن و فلج کننده تبدیل شود.

علائم و نشانه ها

درد، گرفتگی های صبحگاهی، تورم و علائم سیستمیک در این بیماری شایع اند. از دیگر علائم روماتیسم مفصلی می تواند به موارد زیر اشاره کرد :

•    التهاب، تورم، درد و گرفتگی در مفصل، حتی هنگامی که از آن استفاده نمی شود
•    احساس گرما در اطراف مفصل
•    بد شکلی و انقباض غیر طبیعی مفصل
•    علائم کلی در بدن مانند تب، کمبود اشتها و خستگی مفرط
•    ضعف به علت تعداد پایین گلبول های قرمز خون (آنمی)
•    برآمدگی و توده های اطراف مفاصل به خصوص در نزدیکی آرنج
•    درد در کف پا، پینه ی پا و انگشت چکشی به همراه دیگر بیماری های طولانی مدت

افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی شدید، معمولا چندین مفصل تحت تاثیر قرار گرفته خواهند داشت. این مفاصل ممکن است در دست ها، بازو ها، پا ها، کف پا ها و همچنین ستون فقرات گردنی باشند.

علت ها و دلایل

روماتیسم مفصلی یک بیماری وراثتی نیست. با این حال برخی از محققان عقیده دارند که بعضی از افراد دارای ژن هایی هستند که آن ها را نسبت به این بیماری در خطر بیشتری قرار می دهند. افراد دارای این ژن ها به صورت خود به خودی به روماتیسم مفصلی مبتلا نمی شوند؛ بلکه معمولا یک عامل تحریک کننده مانند یک عفونت و یا دیگر عوامل محیطی، در این امر دخیل می باشند. هنگامی که بدن در معرض این عامل تحریک کننده قرار می گیرد، دستگاه ایمنی پاسخ نامتناسب نشان خواهد داد و به جای محافظت از مفصل، سیستم ایمنی شروع به ساخت مواد شیمیایی مخصوصی کرده و به مفصل حمله می کند. بدین ترتیب روماتیسم مفصلی ایجاد می شود.

رباط ها و کپسول های مفصلی، به ساختار های کم کاربردتری تبدیل می شوند. فرسایش غضروف های مفصل به همراه تغییرات رباط ها، باعث بدشکلی و منقبض شدن مفصل می شوند. با پیشرفت کردن این بیماری، درد و بدشکلی افزایش می یابند

تشخیص

روماتیسم مفصلی به کمک بررسی سوابق پزشکی فرد و همچنین معاینه ی فیزیکی او، تشخیص داده می شود. برخی از علائمی که پزشک در فرد به دنبال آن ها خواهد بود عبارت اند از تورم و گرم بودن مفاصل، حرکت همراه با درد، توده های زیر پوستی، بدشکلی در مفاصل و انقباض مفصل ها (عدم توانایی در خم و راست کردن کامل یک مفصل).

آزمایش خون نیز می تواند یک پادتن به نام عامل روماتوئید را شناسایی کند که نشان دهنده ی وجود بیماری آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی در فرد می باشد. عکس برداری با اشعه ی ایکس نیز می تواند میزان پیشرفت بیماری در فرد را مشخص کند.

برای تایید وجود روماتیسم مفصلی در فرد، وجود حداقل 4 مورد از 7 مورد زیر در فرد ضروری است :

•    گرفتگی های صبحگاهی در اطراف مفصل که حداقل یک ساعت طول بکشد
•    وجود آرتروز در سه مفصل یا بیشتر، برای مدت حداقل 6 هفته
•    وجود آرتروز در مفاصل دست، برای مدت حداقل 6 هفته
•    وجود آرتروز در مفاصل هر دو طرف بدن، برای مدت حداقل 6 هفته
•    برجستگی های روماتوئید در زیر پوست
•    عوامل روماتوئید موجود در آزمایش خون
•    مدارکی مبنی بر وجود روماتیسم مفصلی، در عکس های گرفته شده با اشعه ی ایکس

راه ها و روش های درمان

با این که علاج دائمی برای روماتیسم مفصلی وجود ندارد، تعدادی از روش های درمانی به منظور کاهش درد و افزایش عملکرد مفاصل، در دسترس می باشند. برنامه ی درمانی، به نیاز ها و الگوی زندگی فرد بستگی دارد. روماتیسم مفصلی معمولا توسط یک تیم از پزشکان متخصص درمان می شود.

 درمان بدون دارو

روش های درمانی بدون استفاده از دارو، اساس درمان تمامی افراد دارای روماتیسم مفصلی می باشند.

استراحت

زمانی که مفصل دچار التهاب شده است، خطر ایجاد آسیب در آن و در ساختار های بافت نرم مجاور (مانند تاندون ها و رباط ها) بسیار بالاست. به همین دلیل، مفاصل ملتهب باید استراحت داده شوند. همچنین تناسب اندام عمومی نیز باید تا حد امکان برقرار شود. در همین حال، حفظ دامنه ی حرکتی مفاصل به همراه تناسب اندام عمومی، می تواند برای مقابله با جنبه های سیستمیک این بیماری مفید باشد.

تمرین و ورزش

درد و گرفتگی ناشی از روماتیسم مفصلی، معمولا افراد را بی تحرک و غیر فعال می کنند. در این صورت و با ادامه ی بی تحرکی، فرد تحرک مفاصل و قدرت عضلات خود را از دست داده و دچار گرفتگی می شود که این امر در آینده باعث کاهش پایداری مفصل و فرسودگی بیشتر آن خواهد شد.

انجام منظم تمرینات به کمک فیزیوتراپیست و یا متخصص کار درمانی، می تواند از ایجاد این آثار جلوگیری کرده و آن ها را تا حد امکان کاهش دهد. انواع تمریناتی که مفید بودن آن ها در این زمینه به اثبات رسیده است عبارت اند از تمرینات دامنه ی حرکتی به منظور حفظ تحرک مفاصل، تمرینات تقویتی و تمرینات استقامت (قدم زدن، شنا کردن و دوچرخه سواری)

فیزیوتراپی و کار درمانی

فیزیوتراپی و کار درمانی می توانند در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی، درد و التهاب را کاهش داده و ساختار و عملکرد مفاصل را حفظ کنند.

انواع مختلفی از روش های درمانی، برای اثرات متفاوت روماتیسم مفصلی طراحی شده اند :

•    اعمال گرما و سرما می تواند درد و گرفتگی را کاهش دهد.
•    استفاده از فراصوت به منظور کاهش التهاب در غلاف های پوشاننده ی تاندون ها (تنوسینوویت).
•    تمرینات فعال و انفعالی به منظور حفظ دامنه ی حرکتی مفاصل
•    استراحت دادن و بستن مفاصل به منظور کاهش درد و بهبود در عملکرد آن ها
•    استفاده از اسپلینت های دست و دیگر وسایل طبی به منظور جلوگیری از ایجاد بدشکلی ها و بهبود عملکرد دست.
•    تکنیک های آرامش بخشی و ریلکسیشن به منظور رهایی از گرفتگی های ثانویه ی عضلانی

متخصصین کار درمانی نیز با تمرکز بر روی مراقبت های ویژه و حفظ عملکرد مناسب دست ها و بازو ها، به افراد دچار روماتیسم مفصلی کمک می کنند تا این افراد بتوانند در فعالیت های روزمره و تفریحی شرکت کنند.

تغذیه و درمان های غذایی

در افراد چاق و دارای اضافه وزن، به منظور کاهش فشار وارد شده به مفاصل دچار التهاب، کاهش وزن توصیه می شود.

افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی دارای شانس بالا تری برای ابتلا به عارضه های رگ کرونر قلبی می باشند. کلسترول بالای خون نیز یکی دیگر از عوامل دخیل در بیماری های رگ کرونر است که می توان با تغییر در رژیم غذایی آن را اصلاح کرد. متخصص تغذیه می تواند به شما بگوید که چه غذایی هایی را مصرف کرده و از چه غذا هایی دوری کنید تا به سطح مطلوب کلسترول خون برسید.

تغییرات رژیم غذایی یک راه درمان برای روماتیسم مفصلی می باشند. اگر چه تا کنون رژیم غذایی که بتواند روماتیسم مفصلی را درمان کند طراحی نشده است، ولی با ایجاد تغییر در رژیم غذایی می توان تا حدودی علائم ناشی از این بیماری را کاهش داد.

عمل جراحی

زمانی که آسیب وارد شده به استخوان ها در اثر آرتروز بسیار زیاد شده و یا کنترل درد به کمک دارو ها امکان پذیر نیست، جراحی یک گزینه برای باز گردانی عملکرد به یک مفصل آسیب دیده می باشد.

روش های جلوگیری از تخریب استخوان ها

بیماری های التهابی مثل روماتیسم مفصلی می توانند باعث تخریب استخوان ها بشوند که منجر به ایجاد پوکی استخوان خواهد شد. استفاده از پردنیزون به خصوص در زنان یائسه، می تواند منجر به تخریب بیشتر استخوان ها گردد. به همین منظور در طی درمان بسیار مهم است که تمامی ریسک ها و خطرات بررسی و ارزیابی شده و عوامل خطر برطرف گردند تا از تخریب استخوان ها تا حد امکان جلوگیری شود.

بیماران می توانند به منظور کاهش تخریب استخوان ها در اثر استفاده از استروئید، از روش های زیر استفاده کنند :

•    استفاده از پایین ترین دوز ممکن گلوکوکورتیکوئید برای کوتاه ترین زمام ممکن، تا حد امکان، برای کاهش دادن تخریب استخوان ها
•    مصرف مقادیر کافی از کلسیم و ویتامین D یا در رژیم غذایی و یا با استفاده از قرص
•    استفاده از دارو هایی که می توانند تخریب استخوان ها را از جمله تخریب در اثر گلوکوکورتیکوئید را کاهش دهند.
•    کنترل کردن خود بیماری به وسیله ی دارو های تجویز شده توسط پزشک

دارو درمانی

دارو های بسیار زیادی برای کاهش درد، تورم و التهاب مفاصل و خوشبختانه جلوگیری و یا کاهش میزان پیشرفت بیماری وجود دارند. نوع دارو هایی که پزشک شما تجویز خواهد کرد، به شدت آرتروز شما و همچنین نوع پاسخ بدن شما به این دارو ها بستگی دارد.

این دارو ها عبارت اند از :

• دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs - از جمله آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن)
• کورتیکو استروئید ها (در انواع خوراکی و تزریقی)
• مهار کننده های COX - 2 (سلکوکسیب)
• دارو های ضد روماتوئید تغییر دهنده ی روند بیماری (DMARDs) از جمله هیدروکسی کلروکین، متوترکسات، سولفاسالازین و لفلونومید.

بهبودی در علائم، نیازمند یک دوره ی درمانی 4 تا 6 هفته ای با متو ترکسات می باشد. بهبودی بیماری همچنین نیازمند یک دوره ی 1 تا 2 ماهه ی مصرف سولفا سالازین و یا 2 تا 3 ماه مصرف هیدروکسی کلروکین می باشد.

• عوامل بیولوژیکی از جمله اینفیلیکسی ماب، اتانرسپت، آدالیمو ماب، سرتولیزو ماب، گولیمو ماب، توسیلیزو ماب، ریتوکسی ماب، آباتاسپپت، آناکینرا و توفاسیتینیب

سرعت عمل این عوامل بیولوژیکی بالاست و برای برخی از آن ها 2 هفته زمان برای ظاهر شدن اثرات کافی بوده و برای برخی دیگر 4 تا 6 هفته زمان نیاز است. این عوامل بیولوژیکی ممکن است به تنهایی استفاده شده و یا به صورت ترکیبی با دیگر دارو های DMARDs استفاده شوند. این دارو های معمولا برای بیمارانی استفاده می شوند که به دارو های DMARDs پاسخ مناسب و کافی نشان نداده و یا استفاده از این دارو ها بر روی آن ها مجاز نیست.

زمانی که دارویی برای شما تجویز می شود، مهم است که به صورت مرتب به پزشک خود مراجعه کنید تا او بتواند هر گونه عوارض جانبی به وجود آمده را در اسرع وقت تشخیص دهد.

با وجود این که هنوز درمان قطعی برای آرتروز روماتوئید پیدا نشده است، ولی می توان به کمک روش های متعددی درد و التهاب ناشی از آن را کاهش داده و تا حد زیادی جلوی پیشرفت بیماری را گرفت. تشخیص به موقع و درمان مناسب از اهمیت بالایی در این زمینه برخوردارند.