جراحی بسته دیسک کمر و گردن چیست؟

1

جراحی کمر و ستون فقرات به شیوه متداول قدیمی معمولاً به صورت "جراحی باز" انجام می‌شود، به این معنا که جراح برای مشاهده و دسترسی به ساختمان بدن در ناحیه مورد نظر یک برش طولانی ایجاد می‌کند. اما خوشبختانه جراحان با بهره‌گیری از فن‌آوری پیشرفته در سال‌های اخیر توانسته‌اند تا بیشتر عارضه‌های گردن و کمر را با روش‌های جراحی با حداقل تهاجم و درمان بسته دیسک کمر درمان کنند.

از آن رو که در جراحی بسته دیسک کمر یا جراحی بسته ستون فقرات با حداقل تهاجم برش طویلی بر روی بدن ایجاد نمی‌شود، آسیب قابل توجهی به عضله‌های پیرامون ستون فقرات وارد نمی‌گردد. جراحی بسته کمر و گردن در اکثر موارد کاهش درد و دوران بهبود سریع‌تر را برای بیمار به ارمغان می‌آورد.

انجام جراحی دیسک کمر معمولاً تنها در صورت نتیجه بخش نبودن درمان‌های غیرجراحی‌، مانند فیزیوتراپی و مصرف دارو، و مقاوم بودن علائم دردناک کمر به درمان توصیه می‌شود. همچنین جراحی صرفاً زمانی انجام می‌شود که پزشک بتواند منشأ دقیق درد، برای مثال فتق و پارگی دیسک یا تنگی مجرای نخاعی، را تشخیص دهد. در ادامه رایج‌ترین گونه‌های جراحی بسته کمر توضیح داده می‌شود که به کمک تزریق و لیزر انجام می‌پذیرد.

روش های جراحی بسته

تزریق

در این روش معمولاً دارویی استروئیدی با اثر ضدالتهابی قوی مستقیماً درون ناحیه منشأ درد تزریق می‌شود. اثر تسکین درد این روش بسته به نوع تزریق در بعضی موارد دراز مدت است، اما متاسفانه در باقی موارد موقتی است.

انواع تکنیک‌های تزریق

تزریق در ناحیه اپیدورال : تزریق در فضای اپیدورال متداول‌ترین تزریق به شمار می‌رود. استروئید در این روش به طور مستقیم با استفاده از سوزن کوچکی درون سخت شامه یا دورا، کیسه اطراف ریشه‌های عصبی و حاوی مایع مغزی ـ نخاعی تزریق می‌شود تا ناحیه کمر بی‌حس (بی‌حسی موضعی) شود. این روش جراحی بسته دیسک کمر با هدایت سونوگرافی و تصاویر همزمان و زنده فلوروسکوپی از محل دیسک و تنها از طریق سوزن وپروب های مورد نیاز( لیزر ویا نوکلئوتوم و…) انجام می پذیرد، در نتیجه کاهش عوارض عمل دیسک کمر و در نهایت کاهش هزینه جراحی بسته دیسک کمر به دنبال خواهد داشت.لیزر نوکلئوتومی فقط زمانی به بیمار پیشنهاد می شود که روش های درمانی محافظه کارانه همچون استراحت، داروهای مسکن،  ورزش کمردرد و دیسک کمر، و فیزیوتراپی نتواند به تسکین علائم بیماری کمک کند. این درمان با وارد کردن یک سوزن به دیسک آسیب دیده شروع می شود.برای اطلاع از هزینه لیزر نوکلئوتومی باید با پزشک متخصص در این زمینه مشورت نمایید.

تزریق استروئید در اطراف سخت شامه التهاب ناشی از عارضه‌های شایعی مانند تنگی مجرای نخاعی، فتق دیسک یا بیماری‌های تخریبی و فرسایشی دیسک، را به نحو قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد. همچنین گفته می‌شود که اثر فلاشینگ یا جرقه زدن تزریق به از بین بردن یا آشکار شدن پروتئین‌های التهابی مولد دردی کمک می‌کند که در اطراف ساختارها قرار دارند..

تزریق بلوک فاست و تزریق در مفصل فاست : تزریق بلوک فاست یکی از تزریق‌های رایج است که در اصل در تشخیص منشأ دقیق درد ریشه‌های عصبی کاربرد دارد و تسکین کمر درد یا پا درد کاربرد ثانویه آن محسوب می‌شود.

1

فشردگی و التهاب ریشه‌های عصبی به درد کمر یا پا منجر می‌شود. گاهی در آزمایش‌های تصویربرداری مانند ام.آر.آی. به وضوح مشخص نمی‌شود که کدام عصب به بروز درد دامن می‌زند، به همین دلیل از تزریق بلوک فاست برای تعیین منشأ درد استفاده می‌شود. این تزریق علاوه بر کاربرد تشخیصی به عنوان یکی از روش‌های مدیریت درد برای درمان فتق خارجی دیسک، پاره شدن دیسک و تحت فشار قرار گرفتن نخاع، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تزریق بلوک فاست برای تشخیص و مدیریت کمر درد: جراح در این روش در سطح قرارگیری فورامن، یعنی سوراخ بین تنه مهره‌ها، به عصب نزدیک می‌شود. ترکیبی از استروئید به عنوان داروی ضدالتهاب و لیدوکائین به عنوان عامل بی‌حس کننده در این تزریق مورد استفاده قرار می‌گیرد. پزشک به کمک فلوئوروسکوپی یا پرتونگاری زنده اطمینان می‌یابد که تزریق در محل مناسب انجام می‌شود. تسکین درد بیمار پس از تزریق می‌تواند بیانگر این نکته باشد که عصب خاص تزریق شده موجب بروز درد می‌شود. علاوه بر این اثر تشخیصی، استروئید التهاب اطراف ریشه‌های عصبی را نیز کاهش می‌دهد.

تزریق در مفصل فاست جهت مدیریت درد: چنانچه خود مفصل فاست مولد درد باشد، تزریق در این مفصل جهت تسکین درد انجام می‌شود. این تزریق نیز مانند تزریق بلوک فاست روشی تشخیصی است که برای تعیین و تأیید منشأ مشخص کمر درد انجام می‌شود. البته تزریق در مفصل فاست اثر درمانی نیز دارد، چرا که التهاب بیمار در نتیجه بی‌حس شدن منشأ درد تخفیف می‌یابد.

مفاصل فاست مفصل‌هایی جفتی واقع در کمر و پشت بدن هستند که سطوح غضروفی‌شان، یعنی بافت محافظ بین استخوان‌ها، روی یکدیگر قرار می‌گیرد و کپسولی آنها را احاطه می‌کند. پیچ خوردگی ممکن است آسیب دیدن یک یا هر دو مفصل فاست را در پی داشته باشد و تخریب و فرسایش غضروف ناشی از بالا رفتن سن نیز به بروز درد می‌انجامد.

پزشک در تزریق بلوک فاست جهت هدایت سوزن درون مفصل و تزریق لیدوکائین، عامل بی‌حس کننده، و یا استروئید، داروی ضدالتهاب، از فلوئوروسکوپی یا پرتونگاری زنده بهره می‌گیرد. تسکین درد بیمار پس از تزریق مؤید این نکته است که مولد درد همان عصب تزریق شده است.

چنانچه تزریق بلوک فاست در تسکین کمر درد بیمار مؤثر باشد، توصیه می‌شود که این تزریق حداکثر سه بار در سال انجام شود، چرا که این روش عوارض انگشت شماری را به دنبال دارد.

جراحی بسته ی دیسک کمر و گردن به روش تزریق در مراکز جراحی، بیمارستان‌‌ها و مطب پزشکان قابل انجام است. بسیاری از پزشکان دارای تخصص‌های گوناگون، از جمله متخصصین بیهوشی، رادیولوژی، مغز و اعصاب، توانبخشی و جراحان، صلاحیت انجام تزریق در ستون فقرات را دارند. در ابتدا از بیمار خواسته می‌شود تا گان بیمارستان را به تن کند تا تمیز کردن و مشاهده ناحیه تزریق آسان‌تر باشد. جراحی بسته دیسک گردن و کمر به روش تزریق معمولاً 15 تا 30 دقیقه طول می‌کشد و از پروتکل‌های استاندارد متعارفی پیروی می‌کند:

  • بیمار دمر روی تخت پرتونگاری دراز می‌کشد و بالشت کوچکی زیر شکم‌اش قرار داده می‌شود تا قوس ملایمی در کمر ایجاد شود. چنانچه بیمار در این وضعیت احساس درد کند، می‌تواند بنشیند یا به پهلو دراز بکشد و اندکی بدن را جمع کند.
  • پوست کمر تمیز و سپس با دارویی مشابه داروی مورد استفاده دندانپزشکان بی‌حس می‌شود.
  • جراح به کمک تصاویر فلوئوروسکوپی سوزن را وارد پوست و به سمت فضای انتخابی مورد نظر در ستون فقرات هدایت می‌کند. پس از قرارگیری سوزن در موقعیت مناسب، ماده حاجب به منظور تأیید محل سوزن تزریق می‌شود و سپس محلول استروئیدی تزریق می‌گردد. اکثر بیماران علی‌رغم تزریق آهسته محلول، به دلیل میزان محلول مورد استفاده تا حدی احساس فشار می‌کنند، میزان این محلول برای تزریق در کمر، بسته به روش و استروئید مورد استفاده 3 تا 10 میلی‌ لیتر است. البته فشار ناشی از تزریق معمولاً بدون درد است..
  • بیمار پس از تزریق 15 تا 20 دقیقه تحت نظر قرار می‌گیرد و در صورت عدم وجود مشکل ترخیص می‌شود.

درد و التهاب محل ورود سوزن را، که چند ساعت پس از عمل رخ می‌دهد، می‌توان به راحتی با قرار دادن کمپرس یخ هر یک یا دو ساعت یک بار به مدت 10 تا 15 دقیقه فرونشاند. همچنین معمولاً از بیمار خواسته می‌شود تا باقیمانده ساعات روز عمل را استراحت کند و فعالیت‌های معمول روزانه را از روز بعد مجدداً از سر بگیرد. درد گاهی به دلیل فشار مایع تزریق شده یا تحریک شیمیایی موضعی تا چند روز پس از تزریق تشدید می‌شود.

جراحی با لیزر

جراحی بسته کمر با لیزر یکی از روش‌های نوین و انقلابی با حداقل تهاجم است که درمان کارآمدی برای فتق دیسک، تنگی مجرای نخاعی، خار یا زائده استخوانی، لغزش یا سرخوردگی مهره و آرتریت یا التهاب مفصل‌های ستون فقرات به شمار می‌رود. بی تردید این عمل که تحت بی‌حسی موضعی و با بهره‌گیری از فن‌آوری لیزر و ابزار بسیار ظریف انجام می‌شود، با جراحی باز متعارف قدیمی تفاوت بسیار دارد.

مراحل جراحی با لیزر

 

2

هر بیمار با دیگری متفاوت است، اما این جراحی در مجموع به شیوه زیر انجام می‌شود:

  • جراحی بسته دیسک کمر و گردن با لیزر معمولاً تحت بی‌حسی موضعی و به هوش بودن بیمار انجام می‌شود.
  • تنها برش کوچکی، کمتر از 10 میلی متر، ایجاد می‌شود. جراح نهایت دقت را به کار می‌برد تا عضله‌ها، رگ‌ها و اعصاب پیرامون ستون فقرات آسیب نبیند.

جراح با ملایمت لوله‌های جراحی بلند و باریکی را بین عضله‌ها به حرکت درمی‌آورد. این لوله‌ها در حقیقت محل عبور وسایل بسیار ظریفی هستند که برای انجام جراحی بسته دیسک کمر و گردن مورد استفاده قرار می‌گیرند.

3

  • از پرتونگاری یا اشعه ایکس نیز برای تأیید قرارگیری در محل مناسب و انجام یافتن جراحی بر روی بخش مورد نظر استفاده می‌شود.
  • جراح با بهره‌گیری از آندوسکوپی با وضوح تصویر بالا در تمام طول مدت عمل ستون فقرات را مشاهده می‌کند. جراح به دقت فقط بخش‌های آسیب دیده ستون فقرات را خارج می‌کند و در نتیجه کوچکترین آسیبی به ساختار حمایت کننده از ستون فقرات وارد نمی‌شود.
  • لیزر از راه آندوسکوپ به ناحیه مورد نظر هدایت می‌شود تا بافت‌های آسیب دیده را منقبض یا قطع کند، لخته شدن خون را از بین ببرد و خونریزی را تحت کنترل دربیاورد. قطع کردن یا بریدن بخش بسیار اندکی از عضله در به حداقل رساندن درد پس از عمل مؤثر است.
  • جراح پس از اتمام عمل ،لوله‌ها و ابزار جراحی را به آهستگی خارج می‌کند تا عضله‌ها فرصت کافی جهت بازگشت به محل اصلی خود را داشته باشند.
  • گاهی اوقات لازم است تا برش با یک یا دو بخیه بسته شود. در نهایت چسب زخم کوچکی روی بریدگی قرار داده می‌شود.

طول دوران بهبود جراحی بسته ی دیسک کمر  و گردن با لیزر به وضعیت جسمی بیمار، شدت بیماری و پیچیدگی جراحی بستگی دارد. بااین حال اکثر بیماران معمولاً همان روز عمل مرخص می‌شوند.

بیمار پس ازجراحی بسته دیسک کمر نیز مانند اکثر جراحی‌ها متحمل درد، به ویژه در محل برش، می‌شود. از بیمار خواسته می‌شود تا ظرف چند ساعت نخست پس از جراحی هر از گاه برخیزد و راه برود. برنامه تمرینی پس از عمل یا فیزیوتراپی تحت نظارت متخصص ستون فقرات به اکثر بیماران عرضه می‌شود. پیاده‌روی و افزایش تدریجی روزانه مسافت بهترین تمرین و ورزش پس از این جراحی محسوب می‌شود. بروز اندکی ناراحتی طبیعی است، اما شعله‌ور شدن درد علامت هشداری است که بیمار باید آن را جدی بگیرد، از شدت برنامه تمرینی بکاهد و استراحت کند. به خاطر داشته باشید که زمان ازسرگیری فعالیت‌های معمول روزانه برای هر بیمار متفاوت از دیگری است.