آرتروز زانو چیست؟ علائم و درمان بدون جراحی

460653_126

آرتروز بیماری است که طی آن بافت غضروفی بین مفاصل فرسایش می یابد . با فرسایش و تحلیل رفتن بافت غضروفی ، استخوان ها به یکدیگر نزدیک شده و سایش پیدا می کنند ، علاوه بر این مفصل خاصیت جذب فشار را نیز تا حدود زیادی از دست می دهد. ساییدگی استخوان ها به درد ، ورم مفصل ، خشکی و بی حرکتی و کاهش توانایی حرکتی مفصل و گاهی تشکیل زائده های استخوانی و تغییر شکل مفصل منجر می شود.

بالا رفتن سن عامل مهم موثر در ابتلا به بیماری آرتروز زانو است . با این حال بسیاری از افراد جوان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. در برخی افراد ابتلا به آرتروز مفاصل ارثی است و در برخی دیگر عامل ابتلا به آرتروز زانو ، آسیب های زانو ، عفونت و حتی اضافه وزن می تواند باشد. در این مقاله سعی شده به سوالات شما در مورد آرتروز زانو پاسخ داده شود ، این که آرتروز زانو چیست ؟ چه علائمی دارد ؟ و برای درمان آن چه می توان کرد ؟

آرتروز زانو یک بیماری جدی است که به درد ، خشکی و بی حرکتی و تغییر شکل مفصل زانو منجر می شود و می تواند توانایی فرد در راه رفتن و زندگی روزمره او را تحت تاثیر بگذارد. مبتلایان به آرتروز زانو معمولا تصور می کنند که کار زیادی برای درمان بیماری نمی توان انجام داد. در حالی که آرتروز زانو به صورت قطعی قابل درمان نیست اما می توان با روش هایی مانند مصرف دارو و تزریق به مفصل آن را کاملا کنترل کرد. همچنین انجام تمرینات ویژه ای برای زانو می تواند درد و خشکی مقصل را درمان کند. در برخی موارد نیز استفاده از بریس های مخصوص زانو بسیار موثر هستند و در صورتی که این روش ها برای بیمار کارآمد نبودند، روش های پیشرفته بسیاری مانند تزریق اوزون و تزریق ژل به زانو به کار گرفته می شوند که نتایج چشم گیری دارند.

علائم و نشانه ها

شایع ترین و اصلی ترین نشانه ها و علایم آرتروز زانو به قرار زیر هستند :

  • درد ( خصوصا در هنگام حرکت دادن زانو ، زانو درد در پایان روز بدتر است و با استراحت کردن بهتر می شود )
  • خشکی و بی حرکتی زانو ( خصوصا بعد از استراحت دادن زانو ، خشکی زانو پس از استراحت زانو ، بعد از دقایقی با حرکت دادن زانو بهتر می شود )
  • صدا دادن زانو ( احساس شنیدن صدای تق تق یا صدای قیژ قیژ از درون زانو )
  • بزرگ شدن مفصل زانو بر اثر زائده های استخوانی ایجاد شده است
  • ورم زانو ( که بر اثر تجمع مایع مفصلی اضافی ایجاد می شود )

سایر علائم آرتروز زانو که کمتر شایع هستند عبارتند از :

  • خالی کردن زانو که به علت ضعف ساق پا عضلانی و عدم ثبات مفصل زانو می تواند باشد.
  • محدودیت حرکتی زانو : شخص به خوبی نمیتواند آزادانه زانوی خود را حرکت دهد
  • زانو در اکثر مواقعحالت خم شده به خود می گیرد
  • عضلات اطراف زانو ضعیف شده و تحلیل می روند.

در موارد شدید  آرتروز زانو بیمار حتی ممکن است بیمار از شدت درد ، نیمه شب از خواب بیدار شود. درد زانو ممکن است دوره ای باشد ، یعنی برای مدتی زانو خوب باشد و مدتی نیز درد داشته باشد. این حالت گاهی ممکن است به خاطر سطح فعالیت بدنی شما باشد و گاهی نیز بی هیچ علتی رخ می دهد.

برخی افراد بیان می کنند که تغییر آب و هوا ( خصوصا هوای مرطوب و نواحی کم فشار ) درد زانوی آن ها را بدتر می کند. این حالت ممکن است به این دلیل باشد که ریشه های عصبی در کپسول مفصلی به تغییر فشار جوی حساس هستند.

علت ها و دلایل

آرتروزمفصل زانو ممکن است بر اثر آسیبی که شخص مدت ها پیش دیده است به وجود آید . همچنین ممکن است بر اثر کشیدگی عضلات یا فشار آوردن بیش از حد به زانو به دفعات زیاد در طول سالها به وجود آید . آسیب هایی مانند شکستگی زانو و کشیدگی و پارگی لیگامنت ها می تواند منجر به تحلیل رفتن بافت غضروفی درون زانو شود . البته تمامی موارد ابتلا به آرتروز زانو به اسیب هایی که شخص در گذشته دیده است مربوط نمی شود . دانشمندان معتقدند بر اثر عوامل ژنتیکی برخی از افراد بیشتر از دیگران مستعد ابتلا به آرتروز زانو هستند. اضافه وزن نیز ارتباط نزدیکی با آرتروز زانو دارد. کم کردن تنها پنج کیلو از وزن می تواند تا 50 درصد احتمال ابتلا به آرتروز زانو را کاهش دهد.

تشخیص

پزشک شما بعد از آگاهی از علائمی که دارید و معاینه فیزیکی شما می تواند ابتلا به آرتروز زانو را تشخیص دهد. مواردی که پزشک معمولا در معاینه چک می کند شامل موارد زیر می شود :

  • قرمزی و حساسیت به لمس
  • صدا دادن و تق تق زانو یا شنیدن صدای سایش زانو
  • بزرگ شدن مفصل زانو
  • ورم و آب آوردن زانو
  • محدودیت حرکتی زانو
  • عدم ثبات مفصل زانو
  • ضعف عضلات

در صورت نیاز ممکن است پزشک انجام عکسبرداری را تجویز کند. عکسبرداری اشعه ایکس بهترین تست عکسبرداری برای تایید ابتلای شخص به آرتروز زانو است . نتایج عکسبراری می تواند تشکیل زائده های استخوانی و باریک شدن فضای مفصل ( فضای بین استخوان ها ) را نشان دهد. البته توسط تصاویر اشعه ایکس نمیتوان تعیین کرد که بیمار چه میزان از درد و بیحرکتی زانو را متحمل خواهد شد( برخی افراد با وجود آسیب های جزئی درد شدیدی دارند و برخی دیگر با وجود آسیب شدید ، درد کمی دارند) .

هرچند انجام اسکن ام ار ای به ندرت تجویز می شود اما ممکن است به منظور مشاهده بافت های نرم زانو مانند تاندون ها ، لیگامنت ها و مفاصل زانو ، انجام این تست تجویز شود.

راه ها و روش های درمان

همانطور که گفته شد آرتروز زانو درمان قطعی ندارد اما با روش ها موثر بسیاری می توان کاملا آن را کنترل و علائم ناشی از آن را برطرف کرد:

دارو درمانی

داروهای زیادی برای درمان آرتروز زانو وجود دارند، از آن جایی که افراد واکنش های متفاوتی به انواع دارو نشان می دهند، پزشک به طور مداوم با بیمار خود در تعامل خواهد بود تا بتواند نوع دارو و دوز ایمن و موثر را برای درمان آرتروز زانوی بیمار خود تشخیص دهد و تجویز کند .

  • داروی مسکن غیر مخدر و داروهای ضد التهاب معمولا اولین داروهایی هستند که در مراحل اولیه درمان آرتروز زانو تجویز می شوند. ساده ترین نوع این مسکن ها ( که به صورت بدون نسخه نیز قابل تهیه است) استامینوفن می باشد.
  • نوع دیگری از داروها که در تسکین درد آرتروز زانو موثرند داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی می باشند . نمونه های رایج این دارو ها که با نام NSAID شناخته می شوند ، ایبوبروفن و ناپروکسن هستند .
  • کورتیکواستروئید ها (کورتیزون) : این داروها مواد ضدالتهاب بسیار قوی هستند که می توان هم به صورت خوراکی و هم تزریق مستقیم به مفصل آن را استفاده کرد. تزریق کورتیزون به مفصل موجب تسکین چشم گیر درد و التهاب می شود. البته به علت عوارض جانبی احتمالی که این دارو دارد، پزشک تعداد تزریقات این دارو در طی یکسال را برای بیمار محدود خواهد کرد.
  • داروهای تقویت مفاصل مانند گلوکز آمین و کوندراتین ، با استفاده از این داروها مواد حیاتی که به صورت طبیعی در غضروف زانو وجود دارد به بدن شخص رسانده می شود.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی نقش مهمی در درمان غیر جراحی آرتروز زانو دارد. هدف اصلی فیزیوتراپی آموزش دادن به بیمار در نحوه کنترل کردن علائم و بالا بردن سلامت زانو هایش می باشد. بیمار درطی درمان های فیزیوتراپی می آموزد که با ورزش زانو درد چگونه درد زانوی خود را با تکنیک هایی مانند استراحت ، گرما درمانی، حرکات اصلاحی و ... تسکین دهد.

فیزیوتراپیست به بیمار خود می آموزد که چگونه از مفصل زانوی خود مراقبت کند   کارها و فعالیت های روزانه خود را به نحوی تغییر دهد و اصلاح کند تا فشار کمتری به زانوی خود بیاورد.

برای افزایش دامنه حرکتی مفصل زانو تمرینات و حرکات اصلاحی مخصوص انجام می شود. تمرینات ویژه ای برای زانو و لگن به بیمار آموزش داده می شود تا به ثبات زانو و تقویت عضلات برای جذب و کنترل ضربه و فشار های وارد شده به مفصل زانو کمک کند. در میان افراد مبتلا به آرتروز زانو ، کسانی که عضلات قوی تری دارند ، کمتر به علائم ناشی از آرتروز دچار می شوند.

تزریق ژل به زانو

مایع مفصلی درون زانو دارای ماده ای به نام هیالورونیک اسید می باشد که باعث ایجاد چسبندگی و غلیظ شدن مایع مفصلی و بالا رفتن خاصیت ارتجاعی و جذب فشار در مفصل می شود. در افراد مبتلا به آرتروز زانو تولید ماده ی هیالورونیک اسید کاهش میابد و غلظت این ماده در مفصل زانو کمتر از میزان عادی است که باعث می شود مایع مفصلی کتر حالت ژله ای خود را داشته باشد و کمتر اصطحکاک مفصل را کاهش داده و ضربه و فشار وارد شده به مفصل را کنترل کند.

در روش تزریق ژل به زانو در طی سه هفته ، سه بار ماده ای حاوی اسید هیالورونیک به مفصل زانو تزریق می شود تا اصطحکاک و سایش مفصلی را کاهش دهد و به خاصیت جذب شوک و ضربه در مفصل زانو کمک کند. تزریق ژل به زانو برای مدت حداقل شش تا نه ماه علائم ناشی از آرتروز زانو را از بین می برد. در صورتی که علائم دوباره عود کنند می توان تزریق را دوباره تکرار کرد. درصد موفقیت این درمان حتی در موارد بسیار شدید آرتروز زانو ، بسیار بالا است .

زانو بند طبی مخصوص

زانو بند هایی مخصوصی برای کاهش بار وارد شده به زانو وجود دارند که برای افراد مبتلا به آرتروز زانو طراحی شده اند . معمولا در آرتروز زانو ، یک طرف از غضروف زانو بیشتر تحلیل میرود و فرسایش میابد که باعث می شود زاویه ی بین استخوان ران و ساق پا غیر طبیعی شود و این دو استخوان در یک سمت ( همان سمتی که غضروف آسیب بیشتری دیده است) سایش بیشتری روی هم داشته باشند. زانو بند مخصوص از طریق تغییر زاویه بین استخوان ساق و ران پا ، فشار وارد شده به مفصل زانو را کاهش می دهد و باعث کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی مفصل زانو می شود.

تصاویر اشعه ایکس از زانو به خوبی فاصله بین استخوان ران و ساق پا در نواحی مختلف مفصل را نشان می دهد. پزشک شما با استفاده از این تصاویر می تواند مشخص کند که استفاده از بریس مخصوص برای شما می تواند مفید باشد یا نه و با توجه به وضعیت شما و محل آسیب دیدگی غضروف، زانو بند مخصوص شرایط مفصل زانوی شما را تجویز کند.

کفش و کفی طبی و وسایل کمکی

استفاده از کفی های طبی مخصوص که شوک وارد شده به پا را جذب می کنند می توانند تاثیر زیادی در کاهش فشار وارد شده به مفصل زانو داشته باشند.

در صورتی که آرتروز زانو بسیار پیشرفته باشد ممکن است به بیمار استفاده از عصا یا واکر توصیه شود تا از درد شدید و فشار وارد شده به زانو کاسته شود.

در موارد آرتروز خفیف نیز یک کفی یا پد مخصوص پاشنه برای بیمار تجویز می شود . این کفی ها و پد های مخصوص پاشنه با تغییر زاویه قرار گیری پا روی زمین ، زاویه بین استخوان ران و ساق پا را نیز اصلاح می کنند و در واقع مانند بریس های مخصوص زانو که در بالا به آن اشاره شد ، عمل می کنند و از فشار وارد شده به زانو در سمتی که غضروف آسیب بیشتری دیده است ، می کاهند.

تکنیک تیپینگ زانو ( Taping )

استفاده از نوار های درمانی کششی که بر روی عضلات چسبیده می شوند تاثیر زیادی در کاهش درد ناشی از آرتروز زانو دارند. تکنیک های مختلفی برای زدن این چسب های مخصوص بر روی زانو وجود دارد. پزشک یا فیزیوتراپیست روش و نحوه انجام این کار را با توجه به شرایط بیمار ، به او آموزش می دهد. البته ممکن است در مواردی پوست بیمار به نوار کششی حساسیت نشان دهد که در این موارد این روش درمانی تجویز نمی شود.

روش های درمانی مکمل

انجام برخی روش های درمانی مکمل مانند استفاده از پمادها ی مخصوص حاوی کپساسین ، انجام طب سوزنی و استفاده از مکمل های غذایی ( حاوی گلوکوز آمین و کوندراتین و SMAe ) نیز در کنار سایر روش های درمانی گفته شده می تواند موثر باشد.

عمل جراحی

در موارد نادری ، در صورتی هیچ کدام از روش های درمانی کمکی به کاهش علائم ناشی از آرتروز زانو نکند انجام جراحی زانو تجویز می شود.